Wzorce i kontrasty

Reguły główne

Tradycyjne pytania przypadków mogą pomóc odświeżyć formę, którą już znasz, ale słabo działają jako narzędzie decyzyjne. Najpierw ustal relację, a pytanie traktuj najwyżej jako dodatkową kontrolę.

• Obiekt znajdujący się w zasięgu działania zwykle ciągnie do biernika.
• Obiekt poza zasięgiem działania, źródło, cel z do lub zależność rzeczownikowa zwykle ciągną do dopełniacza.
• Odbiorca lub doznający zwykle ciągną do celownika.
• Rola, narzędzie, towarzysz lub statyczne położenie względne zwykle ciągną do narzędnika.
• Temat, bycie w kontekście lub ruch po obszarze zwykle ciągną do miejscownika.
• Ruch do wnętrza albo na cel często ciągnie do biernika.
• Przyimek sprawdzaj dopiero po ustaleniu relacji.

Kluczowe kontrasty przyimków

Nagłówki w tej części są uporządkowane według znaczenia. Przyimek i pytanie przypadkowe pojawiają się dopiero później, a nie odwrotnie.

• do + dop oznacza ruch do miejsca: Idę do domu, Jadę do Krakowa.
• w + bie oznacza wejście do wnętrza, a w + miejsc oznacza bycie w środku: Wchodzę w wodę, Jestem w domu.
• na + bie oznacza ruch na cel lub wydarzenie, a na + miejsc oznacza położenie na powierzchni albo udział w wydarzeniu: Kładę książkę na stół, Jestem na stole, Idę na koncert.
• z + dop oznacza skąd, a z + nar oznacza z kim: Wracam z pracy, Idę z bratem.
• pod, nad, przed, za i między z narzędnikiem opisują statyczne położenie względne: Mieszkam pod Krakowem, Stół stoi przed oknem.

Minimalne pary

Każda para poniżej przeciwstawia dwa znaczenia, które na powierzchni wyglądają podobnie, ale uruchamiają inne polskie narzędzia.

• Idę do domu wskazuje na cel ruchu, więc użyj do + dop. Jestem w domu wskazuje na położenie wewnątrz, więc użyj w + miejsc.
• Kładę książkę na stół wskazuje na ruch w stronę celu, więc użyj na + bie. Książka leży na stole wskazuje na położenie na powierzchni, więc użyj na + miejsc.
• Wracam z pracy wskazuje na źródło, więc użyj z + dop. Idę z bratem wskazuje na towarzysza, więc użyj z + nar.
• Widzę psa utrzymuje obiekt w zasięgu działania, więc działa biernik. Nie widzę psa pod negacją silnie ciąży ku dopełniaczowi.
• To jest lekarz nazywa tożsamość lub klasyfikację, więc działa mianownik. On jest lekarzem nazywa rolę lub funkcję, więc działa narzędnik.

Częsty rząd czasowników

To nie są losowe etykiety przypadków przypięte do czasowników. Każdy nagłówek nadal odsyła do relacji takiej jak obiekt, odbiorca, źródło, temat albo rola.

Czasownik lub wzorzec	Główna relacja	Schemat	Przykład
lubić	Obiekt bezpośredni	V + bie	Lubię kawę
widzieć	Obiekt percepcji	V + bie	Widzę psa
mieć	Obiekt posiadania	V + bie	Mam czas
pomagać	Odbiorca lub beneficjent	V + cel	Pomagam bratu
podobać się	Doznający	V + cel	Podoba mi się film
brakować / braknąć	Brak	V + cel + dop	Brakuje mi czasu
szukać	Szukany obiekt poza zasięgiem	V + dop	Szukam kluczy
potrzebować	Potrzeba	V + dop	Potrzebuję czasu
uczyć się	Przedmiot nauki	V + dop	Uczę się polskiego
bać się	Obiekt lęku	V + dop	Boję się psa
interesować się	Sfera zainteresowania	V + nar	Interesuję się historią
jechać / iść do	Cel ruchu	V + do + dop	Jadę do miasta
mieszkać w	Miejsce wewnątrz	V + w + miejsc	Mieszkam w Krakowie
myśleć o	Temat	V + o + miejsc	Myślę o pracy
należeć do	Przynależność	V + do + dop	To należy do mnie